Op en tussen-schriften in de psalmen

26-05-2010 door Joop Neven

De meeste psalmen hebben kortere of langere opschriften. Bij vierendertig psalmen ontbreekt een opschrift, deze psalmen worden “wezen” genoemd, of “verweesde psalmen”. Zulke psalmen zij dus ook anoniem, terwijl de anonieme psalmen niet altijd weespsalmen zijn. Zo is bijvoorbeeld Psalm 100 met het opschrift: “Voor het dankoffer” wel een anonieme psalm, maar geen wees. Hetzelfde geldt van de meeste “hammaäloot” psalmen. Bij deze psalmen is het duidelijk, waarom het opschrift ontbreekt.

Bij Ps.1, omdat dit een lied is, dat als inleiding voor het hele palmboek geldt.

Bij Ps.10, omdat dit met Ps.9 een éénheid vormt {in de Griekse vertaling is dit ook het geval}.

Bij Ps.43, omdat dit bij Ps.42 behoort.

Bij Ps.146 t/m Ps.150, omdat deze het slot van het boek vormen. Soms zijn opschriften of delen van opschriften verdwaald naar een vorige psalm, bijv. Ps.49, waar het opschrift “Over de dood” verhuisd is naar het slot van de vorige psalm {in de Statenvertaling vertaald met “tot de dood toe”}, en bij Ps.107, waar het woord “Halleluja” in het opschrift ook staat in Ps.106 vers 48, waar het waarschijnlijk niet thuis hoort. De opschriften bieden allerlei gegevens aan, allereerst treffen we daar woorden aan, die het algemene karakter van de psalm aanduiden {lied, psalm, onderwijzing}.

– Het meest gewone woord is: mizmoor overal met psalm vertaald. In 57 opschriften komt dit woord voor. Men treft dit woord bijv. aan in Psalm 3, 4, 5, 6 enz, vooral in de bekende uitdrukking “Een psalm van David” Beter vertaalt: “Een psalm. Van David”. Mizmoor betekent: lied, dat met begeleiding van snarentuig gezongen wordt, en komt van een stam die aanduidt: insnijden, knijpen, tokkelen.

– Daarnaast staan in de opschriften het woord “lied”. De vertaling van het Hebreeuwse woord: sjier Dit is een woord met een blijde klank. Vele psalmen zoals Ps.46 en 120 t/m 134 beginnen met “Een lied”. Sjier, dat in het algemeen “lied” betekent, heeft hier een bijzondere betekenis, zoals: “lied met macht, lied waarvan invloed uitgaat”. Zo wordt het ook gebruikt in Richteren 5 vers 12: Waak op, waak op, Debora! Waak op, waak op, zing een sjier! Een betekenis waarin de woorden van God tot de mens komt.

– Een andere naam, die het karakter van de psalm bepaald is: “loflied” Hebreeuws: tehillaa. Zo heten de psalmen als bundel, het boek der tehillim. Het is de zelfde stam als het woord Halleluja, Looft de Heer. Psalm 145 is de enige psalm die deze naam als opschrift draagt. “Een loflied. Van David”. De psalmen wijzen naar Zijn grootheid, macht en genade.

 – Een niet mindere naam is: “gebed” De psalmen 17, 86, 90,102,142 beginnen met “gebed”. Het wezen van het gebed is de blik naar God, op Hem gericht. De dichter weet zich dicht bij God, dat hij Hem rechtstreeks aanspreekt. Bijv. Ps.32 vers 5. Mijn zonde maakte ik U bekend.

– In dertien psalmen komt het opschrift “onderwijzing” voor. In het Hebreeuws: maskiel. Het komt in Ps.32 en Ps. 42 voor. Het Hebreeuwse zelfstanding naamwoord komt van een stam, die “inzicht hebben” betekent. Het betekent in werkelijkheid een lied, dat op Goddelijke openbaring gegronde wijsheid meedeelt.

– Weer andere psalmen beginnen met miktaam, dat is vertaald met “een kleinnood”. Ook zou de vertaling “meditatie” kunnen, als men let op het karakter van de psalmen, dat met het woord miktaam beginnen.

– De naam sjiggaajoon is in de Statenvertaling onvertaald gelaten. Het woord hangt samen met  het woord voor “klagen”, en betekent dus; “klaaglied”.

– De opschrift van de psalmen 120 t/m 134 is; “Hammaäloot”. Er zijn verschillende betekenissen van dit woord. Sommigen nemen aan dat het betrekking heeft met “opbouw” en wel in de zin van “opbouw in gedachten” Bijv. Ps.120 vers 5: Wee, mij, dat ik een gast ben in Mesjek, dat ik woon onder het tentdak van Kedar. Lang genoeg reeds woon ik bij hen die vrede haten. Ik spreek van vrede…Dan zou de vertaling “trappenliederen” de beste zijn. Andere willen ook vertalen “trappenliederen” maar vatten dan “trappen” in eigenlijke zin op. De vijftien psalmen zouden liederen zijn welke door de Levieten in de tempel werden gezongen, terwijl deze op de vijftien treden van de Nikanorpoort stonden.

Sommige vertalen: lied in de hoogte.

–  Het bekendste opschrift is wel: “Voor de opperzangmeester” vijfenvijftig psalmen beginnen daarmee. {bijv.4, 5, 6, 8, 9, 11, enz.}Het Hebreeuwse woord is lammenasseeach. Het wordt ook wel vertaald met “koorleider” of  “muziekmeester”.

–  Psalm 56. “Op joonat élem rechookim”. Betekent: “gezongen door de dichter”, toen hij een duif zag op een terebint in de verte. Deze duif deed de David denken aan zijn vaderland, speciaal aan Jeruzalem.

 –  Psalm 57, 58, 59, 75. “Al tasjcheet” betekent: “laat het niet bederven”,

Tussenschrift.

–    Over tussengeschriften kunnen we kort zijn, want er zijn er slechts twee. De eerste is “sela”, dat vaak ten onrechte wordt gelezen. Dit tussenschrift komt in 31 psalmen 71 maal voor. Het wordt op verschillende wijze verklaard en vertaald. Men neemt gewoonlijk aan, dat het samenhangt met de stam die “opheffen” betekent, maar dan in de trant van, dat de muziek luider moest worden, terwijl de zanger zweeg. Anderen menen, dat het een aanwijzing is voor een “lofverheffing”, of dat het samenhangt met een woord, dat zwijgen betekent en dus een pauze zou aangeven. Maar als we goed opletten staat het woord “sela” bij de kernverzen van de psalm. Het betekent zoiets als “bis”, “herhaling” Het woord “sela” moet niet gelezen worden, maar de voorgaande tekst moet herhaald worden, waarop dan de dubbele nadruk komt te liggen. Als voorbeeld Psalm 87, waar na de verzen 3 en 6 “sela” staat:

Zijn stichting ligt op heilige bergen;

De Here heeft Sions poorten lief

boven alle woningen van Jacob.

Heerlijke dingen zijn van u te zeggen,

O gij stad Gods! Sela

Heerlijke dingen zijn van u te zeggen,

O gij stad Gods!

Rahab en Babel vermeld Ik als degenen die Mij kennen;

zie, Filistea en Tyrus met Ethiopië:

deze is daar geboren.

Ja, van Sion wordt gezegd:

Ieder van hen is in haar geboren,

Hij, de Allerhoogste, bevestigd haar.

De Here telt bij het opschrijven der volken:

deze is daar geboren. sela.

De Here telt bij het opschrijven der volken:

deze is daar geboren.

En zij zingen bij reidans:

Al mijn bronnen zijn in u!

Bij de herhaling van de “sela” gedeelten ziet men dat de hoogtepunten van de psalm beter tot zijn recht komen. Psalm 32 vers 7 is ook een mooi voorbeeld:

Gij zijt mij een verberging, Gij bewaart mij voor benauwdheid,

Gij omringt mij met jubelzangen van bevrijding. Sela

De nadruk ligt dus op de jubelzangen van de bevrijding

Gij omringt mij met jubelzangen van bevrijding.

–    Het andere tussenschrift staat in Psalm 9 vers 17 en is in de Statenvertaling onvertaald gelaten: Het Hebreeuwse woord is: “higgajoon” . In Psalm 92 vers 4 is het vertaald met: “voorbedacht lied”. Letterlijk betekent het:”tussenspel op de citer”, zoals de N.B.G vertaling heeft vertaald.

Commentaren zijn gesloten.

Zoeken

Column

Machteloze opofferende liefde

Het is Goede Vrijdag, Jezus sterft aan een kruis. Maar waarom? Verhalenverteller en missionair Matthijs Vlaardingerbroek wist precies hoe het zat, totdat een Schotse vreemdeling hem aansprak in een museum. Het is een winterse dag in Glasgow, de stad waar mijn dochter studeert, als ik eindelijk de kans krijgt om het wereldberoemde schilderij “De Christus […]

406173 bezoekers sinds 07-06-2010