Een boek en een preek

31-12-2014 door Huib Neven

Soms vallen dingen op een wonderbaarlijke manier samen. Deze keer een boek dat ik las en een preek die ik hoorde. Beide over hetzelfde thema, de kindermoord in Bethlehem. De onvoorstelbaar gruwelijke gebeurtenis die rond ons vrolijke en vredige  kerstfeest niet onbesproken mag blijven, zo vond de dominee van de preek. De Portugese Nobelprijswinnaar José Saramago geeft in zijn roman ‘Het evangelie volgens Jezus Christus’ een onverwachte wending aan dit verhaal. Als Jezus in een grot in Bethlehem ter wereld is gekomen, gaat Jozef wat bijverdienen op een bouwplaats in Jeruzalem. Hij is tenslotte timmerman. Als hij in zijn middagpauze een wandelingetje maakt, vangt hij flarden op van een gesprek dat een paar soldaten voeren:

…“En het bevel is dus ze allemaal te doden…?”

…“Niet allemaal, alleen die jonger zijn dan drie jaar…”

…“Gelukkig voor ons en onze kinderen dat we niet in Bethlehem wonen….”

Jozef weet genoeg. Zo snel als zijn benen hem dragen kunnen, draaft hij naar Bethlehem en brengt Maria en het kind in veiligheid. Daarmee is het verhaal niet afgelopen. Jozef beseft tot zijn verbijstering dat hij verzuimd heeft de andere moeders van Bethlehem te waarschuwen. Daardoor is hij schuldig geworden aan deze vreselijke kindermoord. Vervuld van knagende wroeging slijt hij zijn dagen, als de wandelende  Jood Ahasverus. Zijn einde is even onbijbels als onverwacht. Wanneer Jozef zijn gewonde buurman in een naburig dorp wil gaan ophalen, raakt hij verzeild tussen Joodse vrijheidsstrijders, valt in handen van de Romeinen en wordt gekruisigd. Met schuld beladen.

Een vrije interpretatie van het overbekende verhaal. Bij mij kwam het hard binnen. We zijn zo vertrouwd geworden met de Bijbelverhalen dat ze hun betekenis dreigen te verliezen. De dominee-dichter Okke Jager (wie kent hem nog?) heb ik eens horen zeggen dat we de Bijbel altijd zouden moeten lezen alsof het de eerste keer was. Bekende verhalen opnieuw of anders gelezen, geven vaak hun geheimen prijs. Zo geeft de romanschrijver het verhaal van de kindermoord een huiveringwekkende dimensie, waarin de schuldvraag de keel dicht knijpt.

En het blijft niet bij dit bloedbad. Sindsdien gaat een eindeloze litanie van moord en doodslag, van bloed en tranen door de wereld. José Saramago heeft in zijn roman vijf pagina’s nodig om alle martelaren op te sommen in een niet aflatende stoet: “Adrianus, gedood door hamerslagen, Anastasius van Salona, dood door ophanging en onthoofding, Vincentius van Saragossa, molensteen en rooster met spitse punten (…) en anderen, anderen, anderen, idem, idem, idem…”,  zo eindigt de dodenlijst.

De kindermoord in Bethlehem is het voorspel van een onafzienbare reeks barbaarsheden die de wereldgeschiedenis tot op de dag van vandaag in de greep houden. Het lukte de dominee om met voorbeelden van hedendaagse kindermoorden ons uit de kerstroes wakker te schudden: Honderd kinderen doodgeschoten in Pakistan, kinderen verkracht door de terroristen van Boko Haram, yezidi-kinderen gemarteld door IS-strijders…

Dat is de duistere wereld waarin we leven. Een wereld waarin de kinderen niet meer veilig zijn is een verloren wereld. Dat had de Jozef van Saramago goed begrepen.

De schrijver zoekt in zijn boek naar schuld en verantwoordelijkheid en wijst uiteindelijk verwijtend naar de hemel. De dominee kijkt daar anders tegenaan, Godzijdank. Hij vertelt dat Jozef en Maria naar Egypte trekken. Opmerkelijk dat ze bij Saramago die reis niet ondernemen, terwijl dat nu juist een essentieel onderdeel van het Bijbelverhaal is. Egypte is het onland, de donkere wereld van het kwaad. Daar begint het Kerstkind zijn bestaan. Vandaaruit wordt hij geroepen om ons, met schuld beladen, voor te gaan en voor te leven, op weg naar een nieuwe toekomst waar kinderen mogen spelen en de dood niet meer zal zijn.

Een boek en een preek. Het boek legt genadeloos het duister en de schuld van het menselijk bestaan bloot, de preek doet dat ook, maar laat niet na ons oog te richten op een toekomst van licht. Dat we in het nieuwe jaar bij onze taak in deze wereld die blik mogen vasthouden.

 

 

Laat een commentaar achter

Zoeken

Column

Pinksteren

Pinksterfeest De dag begint zoals alle gewone dagen. Het dorp komt langzaam op gang. Mensen ontwaken en gaan op weg of blijven thuis, net waar het leven hen roept. Het belooft een mooie dag te worden. De zon krijgt alle ruimte. Een blauwe lucht, hier en daar wat wolkjes, maar verder is de hemel open. […]

526981 bezoekers sinds 07-06-2010