De symboliek van het Hebreeuwse alfabet Deel 7

04-06-2010 door Dr. K.D. Goverts

De sin en sjin – boog en hart   

Oorspronkelijk waren de sin en de sjin één geheel. Later heeft men deze letters op­ge­­splitst door middel van die diakritische punt. De letter waar de punt links staat, is de sin geworden en de letter met de punt rechts heeft de klank van de sjin gekregen. Oorspronkelijk had deze let­ter de functie van een boog, een boog die gespannen wordt, zoals bij een jager die op pad gaat met pijl en boog, teneinde het hart te raken. In Psalm 45 wordt gesproken over ‘pijlen, die het hart treffen van des ko­nings vijanden’. Het unieke van de boog als wapen is, dat het een af­stand kan overbruggen. Met andere wapens, zoals een zwaard en een speer, moet je dicht bij de tegenstander zijn, al kun je met een werpspies dan nog eni­ge afstand overbruggen. Bij de meeste wapenen die in het ver­le­den wer­den gebruikt is er een directe handeling met vrijwel geen af­stand. Alleen met pijl en boog kun je de afstand overbruggen. Bij de sin of de sjin wordt ook wel opgemerkt, dat deze letters enigszins de vorm van een hart hebben. Als je de plattegrond van Jeruzalem be­ziet, hebben de sin of de sjin in zekere zin de vorm van Jeruzalem, de stad van je hart. Zo zitten er in deze letters verschillende verwijzingen. Van daaruit willen we bekijken welke woorden daarin een rol spelen. Oorspronkelijk waren er vijf klanken die zich ontwikkeld hebben tot de stem­loze s-klanken. Er zijn namelijk verschillende soorten s-klanken, zo­als bijvoorbeeld de scherpe en de zachte s. Oorspronkelijk waren er wel vijf verschillende fonemen zoals dat genoemd wordt, die zich dan uit­ein­delijk uitgekristalliseerd hebben.

Siach – peinzen

Het woord siach met de sin als beginletter, speelt in de psalmen een nog­­al belangrijke rol. Siach is een intrigerend woord, want met name in het psalm­boek zijn er nogal wat termen die gebruikt worden om de be­zin­ning, het denken uit te drukken. Hierbij moet je bedenken, dat den­ken en spreken in elkaar over­gaan, want in de Hebreeuwse wereld is dat niet zo strikt geschei­den. Het woord siach zou je ook kunnen weer­ge­ven met peinzen (penser in het Frans). De Franse woorden hebben meestal hun oorsprong ergens in het gebied van de Romaanse talen, dus dan kom je via het Frans terug bij het Latijn. Pensare (Latijn) betekent wegen. Peinzen, denken, wegen is in feite een mooie bezigheid. De denker, de peinzer, weegt de woorden en weegt de gedachten. Hoeveel gewicht hebben ze? Dat kun je naar twee kanten uitwerken. Aan de ene kant kun je zeggen, dat een ge­dach­te een gewicht moet hebben. Je hebt ook van die ‘floddergedachten’ die niets we­gen. Er staat ook geschreven, dat de goddelozen op de weeg­schaal omhoog gaan. Dat ge­beurt in de politiek ook nogal eens: macht­­heb­bers die omhoog komen door gebrek aan gewicht. Op die manier kun je ook car­rière maken. Op de vraag ‘hoe ben je nu omhooggekomen’, is dan het ant­­­­woord: ‘ik woog niets, ik had geen gewicht’. Zo’n carrière is als een lucht­ballon, als een zeepbel die mak­kelijk kan stijgen en zomaar binnen de kortste keren aan het fir­ma­ment staat. Zoiets wil zelfs ook nog wel in­­druk maken.

De profeet als denker

In wezen zijn de profeten al­tijd denkers geweest. Er bestaat een prachtig schil­derij, waarop de profeet Je­saja in een nadenkende houding, met de hand onder het hoofd, staat af­gebeeld. Jesaja als denker en Jeremia als pein­zer; op zich is het in­tri­ge­rend om daarmee bezig te zijn. Wij stellen ons profeten misschien altijd voor als een soort redenaars, die op een podium staan of met fonkelende ogen iets staan te roepen. De profeet als roeper, als proclamator, als degene die met de bazuin aan de mond staat. Dan loop je het gevaar te denken, dat een profeet altijd geken­merkt wordt door een zekere rusteloosheid. De profeet is echter niet alleen een roeper, maar de profeet is ook de den­­ker, zoals ook Rodin in zijn prachtige beeldhouwwerk genaamd ‘le pen­seur’ zo onnavolgbaar heeft uitgebeeld. In Friesland ligt een dorpje, genaamd Peins. Vanouds bestaat er ook een Fries god­geleerd gezelschap, bestaande uit theologen en predikanten. Op een ge­geven moment deed in dat gezelschap de predikant uit Peins zijn in­tre­de, waarop de voorzitter zei: nu hebben we een echte peinzer in ons mid­den. Nadenken of misschien wel vooruitdenken kom je met name ook in de psal­men tegen, wat dus ook doet denken aan de ware profetische ge­stal­te.

Kortstondige en eeuwige gedachten

Gedachten moeten een bepaald gewicht hebben, een bepaalde zwaarte, een be­paal­de draagkracht. Er zijn gedachten die komen en gaan. Die ge­dachten zijn ook zo weer voorbij; soms zijn er van die zogenaamde ‘mo­de­ge­dach­ten’. Die ge­dachten zijn als een soort flits, als een sneltrein die voor­bijraast, ‘a ship pas­sing in the night’. Ze zijn als een kortston­di­ge vlam, die ook zo weer is uitgeblust. Er zijn ook eeuwige gedachten. Het is zo mooi dat God gedach­ten van eeuwigheid heeft. Bij God is alles eeuwig. God heeft gedachten die ge­wicht hebben, die ook draagkracht hebben. Gerrit Ach­terberg noemt dat zo mooi: kerngewicht en draagvermogen. Gods ge­dach­ten hebben een be­­paalde zwaarte en staan als een soort duurzame rots gegrondvest. Er is veel wat komt en gaat, maar zìjn gedachten blij­ven. Net als oude bo­men die recht overeind blijven staan als ‘eikenbo­men der gerechtig­heid’, zoals er bomen zijn, die wel duizend jaar kun­nen worden. In dit verband willen we de aandacht vestigen op een bijzondere spreuk in het boek Jesaja. De gedachte die in deze spreuk verwoord wordt, is van we­zen­lijke betekenis, juist ook in een tijd waarin de mens vaak zo wordt aan­gevochten en waarin ook zoveel onrust is. Er is heel wat tu­mul­­tueus denken, vergelijkbaar met de golven van de zee. Vaak is er ook de twijfel aan het eigen hart. Doe ik het wel goed, doe ik wel ge­noeg?! Dan is daar de terneer­ge­sla­­genheid over wat een mens zou móe­ten of zou kún­nen, maar wat hij niet kan realiseren. De mens wordt vaak be­heerst door gevoelens van teleurstelling, omdat hij denkt dat hij onder de maat blijft. Hij wordt aangegrepen door de emoties van het mo­ment, waar­door hij vaak wordt aangeklaagd.

Als de levensduur der bomen

Jesaja 65 gaat over een tijd die komt, de tijd van het vrederijk. In dat ver­band willen we op een bijzondere tekst wijzen in dit hoofdstuk. «Zij zullen niet bouwen, opdat een ander er wone; zij zullen niet planten, opdat een ander het ete, want als de levensduur der bomen zal de leeftijd van mijn volk zijn….»  Jes.65:22.

De levensduur der bomen

Er staat twee keer het woord dagen (kimee ha’ets). Er staat ook: ‘de dagen van mijn volk (jemee ammi)’ Hoe zullen nu de dagen zijn van het volk des Heren, het volk dat ver­bon­den is met de Eeuwige?  «De dagen van mijn volk zullen zijn als de dagen van de bomen» Je kunt ook vertalen, omdat er een enkelvoud staat:  «De dagen van mijn volk zullen zijn als de dagen van de boom» Dat is in feite een antwoord op de vraag: ‘hoe zullen de dagen van mijn volk zijn?’ In Psalm 103 wordt gezegd: ‘gelijk het gras…’ Je dagen zijn als het gras: vandaag schiet het op en morgen gaat het in de oven of is het verdord. Als de oos­ten­wind (chamsien) er overheen waait, heeft dat gras maar een heel korte levensduur. Of ook: ‘gelijk een bloem in het veld’; even bloei­en en dan ook meteen weer uitgebloeid, zo­maar weer voorbij­ge­gaan.

‘Zelfs haar plaats kent haar niet meer’.

Het lijkt wel alsof hier de profeet aan het einde van zijn boek zegt: nu heb ik nog een belangrijke opmerking. Ik wil nog iets zeggen over de da­gen van mijn volk. «De dagen van mijn volk zullen zijn als de dagen van de boom (jemee ha’ets) » De oude Joodse verklaarders zeggen: die boom, dat is de ‘boom des le­vens’. Want dan gaat het maar om één boom, de boom die staat in het midden van de hof; de levensboom. Als je dat prachtige beeld voor je ziet, geeft dat gedach­ten die rust brengen, gedachten die weer je ‘inner­lijk verza­melen’. Mis­schien is dat wel het geheim: af en toe je innerlijk weer bij elkaar rapen. Dat doet denken aan de herfst, het jaargetijde van het bij­een verzamelen, waarbij je de oogst binnenhaalt of hout voor de open haard sprokkelt. Deze betekenis ligt toch ook wel in het woord siach: peinzen om weer bij­een te brengen. In het commentaar van Petersen wordt gezegd: siach heeft te ma­ken met het proces van het denken. Dan zijn je dagen als de dagen van de boom. De boom des levens blijft staan en gaat nooit dood. Hoe zou dat kunnen? Hoe zou de boom des levens dood kunnen gaan? Die boom is het leven; die boom is de Torah. Je kunt ook zeggen: die boom is de Chris­tus, de Masjiach. Hij is de levensboom. Het woord siach cirkelt rondom het proces van het denken en het geeft het absorptievermogen van de ziel aan. De ziel neemt heel wat in zich op, net als een spons die alles opzuigt. Die spons wordt steeds zwaarder en raakt helemaal doordrenkt en gevoed.

Siach – herinneren

Siach heeft ook te maken met je oriëntatie. Daardoor wordt je richting be­paald naar iets waarheen je geleid wordt of waar je zelf naar toe gaat. Van­daar dat het woord siach kan betekenen: je herinneren, ter harte ne­men, overwegen, beschouwen. Daar zit een mooi aspect in. Het heeft te maken met de herinnering, met het in je opnemen. Daarbij moeten we be­den­ken dat het geheugen toch iets heel kostbaars is. Als iets in het ge­heugen, in het hart, in het innerlijk, een plek krijgt, dan is dat van grote waarde. Een prach­tige uitspraak luidt: ‘het geheugen is er om ons veilig door de tijd heen te helpen’. Het geheugen is er om te overleven. Het ge­heugen kan soms ook iets zomaar weer bij je terugbrengen. Je dacht, dat je het kwijt was, maar opeens is het er weer, misschien wel midden in de nacht. Soms ben je een naam vergeten en midden in de nacht weet je het plotseling weer. Het ge­heugen kan je op die manier ook verrassen. Cees Nooteboom zegt: de herinnering is als een hond die gaat liggen waar hij wil. De kunst van het vergeten bestaat niet. Probeer maar eens er­gens níet aan te denken, dan dringt het zich juist aan je op. Je gooit iets weg uit je geheugen en de hond komt het kwispelstaartend apporteren. Je gooit een stok in de zee van de vergetelheid met de bedoeling deze kwijt te raken. Even later staat de hond kwispelstaartend voor je met de stok in zijn bek en in de verwachting ook nog een be­lo­ning te ontvan­gen. Heb ik dat niet goed gedaan? Zo is het ook met het geheugen.

De psalmbundel van Asaf

Als het woord siach gebruikt wordt, is dat nooit in theoretische zin, maar heeft het altijd te maken met iets wat je innerlijk raakt. Het woord siach speelt on­der andere een bijzondere rol in Psalm 77, een lied van Asaf. Er is een serie psalmen van Asaf, namelijk de psalmen 73 – 83. Die zou je ‘de bundel van A­saf’ kunnen noemen. De naam Asaf betekent ‘inza­me­laar, hij heeft ver­zameld’. Asaf heeft deze psalmen bijeengebracht, bijeen­gesprokkeld. Misschien moet je daarom de psalmen 73 – 83 juist ook wel lezen in de herfst, om je ervan bewust te worden: Eén is er die verzamelt en Hij raakt nooit iets kwijt. Deze psalmbundel van Asaf gaat met name ook over de ge­schie­denis. Het geeft een be­zinning op de historie weer. Daar worden de vragen ge­steld over wat er gebeurd is, wat de wording is, wat het verband is tus­sen gisteren en van­daag en mor­gen. Wat is de zin van de ‘Geschichte’, van dat ‘geschie­den­de’ proces? Is God ook de God van de geschiedenis? Daar heeft Asaf, door Da­vid aan­ge­steld als voorzanger – tempel­zan­ger en leider van de zangers – heel diep over nagedacht. Het mooie is, dat de­ze zan­ger tegelijk ook een peinzer, een denker geworden is. Het zijn als het wa­re ‘peinzende liederen’.

De volledige studie is in boekvorm te verkrijgen bij:

J. Bies

Schaperstraat 104

3317  LR Dordrecht

Tel:078-6510685

Giro 1292693

E-mail jan.bies@kpnplanet.nl

– Prijzen zijn excl. Verzendkosten

– Van elk boek wordt € 2.25 afgedragen aan het Afrika-fonds 

 

Laat een commentaar achter

Zoeken

Column

Machteloze opofferende liefde

Het is Goede Vrijdag, Jezus sterft aan een kruis. Maar waarom? Verhalenverteller en missionair Matthijs Vlaardingerbroek wist precies hoe het zat, totdat een Schotse vreemdeling hem aansprak in een museum. Het is een winterse dag in Glasgow, de stad waar mijn dochter studeert, als ik eindelijk de kans krijgt om het wereldberoemde schilderij “De Christus […]

410336 bezoekers sinds 07-06-2010