De God der Hebreeën is ‘echad: uniek

01-08-2010 door Joop Neven

De God der Hebreeën is ‘echad, enig, uniek. Hij is niet één van de vele volksgoden of scheppingsmachten (‘elohim of tsêbha`oth), Hij is niet de God van de filosofen, niet te vereenzelvigen met het meest algemene, met wat in heel de schepping en in alle mensen aanwezig is, de oerstof, de oervonk. De God der Hebreeën is met niets en niemand te vergelijken. Hij is de Schepper van hemel een aarde, Hij is niet een ‘elohim, maar Elohim, oneindig hoog verheven boven alle andere goden: Hij is Heer der hemelse machten, Adonaj tsêbha`oth. Zoals een kunstenaar onvergelijkelijk ver verheven is boven zijn kunstwerk – tussen Chagal en de ramen van Chagal is een onbeschrijfelijk groot verschil, dat zijn twee totaal verschillende werkelijkheden – zo is Israëls God een radicaal andere Werkelijkheid dan de onze. Hij is volslagen uniek en Hij openbaart zich ook in het unieke: in unieke scheppingsverschijnselen, geen blaadje aan de boom gelijk, in unieke mensen, in het unieke volk Israël, in de unieke gestalte van Jehoshua` van Nazareth, in de unieke vereniging der volken rondom de ene, unieke Rots Tsion in het hart van de unieke stad Jeruzalem (Jes.2:1-4).

Er is woordverband tussen ‘echád (één) en ‘achér (andere, tweede, volgende, latere, Gen. 4:25; 30:24). In de Hebreeuwse Bijbel wordt in Deut. 6:4 de letter Daleth van ‘echád groot geschreven om het verschil duidelijk te maken: Israëls God is enig en niet gelijk aan één van de anderen, van de lateren, van de oneindig veel later geschapen goden!

De God der Hebreeën is ‘echád: één, uit één stuk

Israël God is ‘echad, dat wil ook zeggen: Hij uit één stuk is. Hij doet wat Hij zegt. Hij is betrouwbaar. Hij zegt niet vandaag zus en morgen zo. Hij is niet de grillige god van het heidense noodlot. Hij wel veelzijdig en meervoudig, Hij is Woord en Geest, rechtlijnig en creatief, maar Hij is niet innerlijk tegenstrijdig zoals de onderling kibbelende, Griekse goden op de Olympus. Hij is uit één stuk, Hij is de betrouwbaarheid1 Zelf. Hij is ook betrouwbaar in heel Zijn scheppingswerk. De scheppingsmachten, de tsêbha`oth, voeren als ‘gedienstige geesten’ Zijn programma zo getrouw uit dat hun onophoudelijke bezigheden dag en nacht en jaar in jaar uit ons zelfs de indruk geven alsof het onveranderlijke natuurwetten zijn!

1 Het Hebreeuwse woord voor betrouwbaarheid, ’emeth, vertalen wij meestal met waarheid. Maar waarheid in Bijbelse zin is betrouwbaarheid, gegrond op Gods betrouwbaarheid. Dat H²O de scheikundige formule voor water is, dat een steen van een bepaald gewicht altijd met een exact te berekenen versnelde vaart naar beneden valt, zijn wetenschappelijke waarheden die berusten op de betrouwbaarheid, de ‘emeth’ van Israëls God en op de getrouwheid van Zijn hemelse (= verborgen) gedienstige geesten (tsêbha`oth). Dat er ook uitzonderingen op deze regel zijn, daarvan getuigt de Bijbel bijna op elke bladzij. Maar dan gaat het niet om de grillige willekeur van een ondoorgrondelijk goddelijk noodlot, maar om de trouw, de ‘emeth’, van Israëls God aan Zijn volk en aan Zijn mensheid: om Zijn volk te bevrijden uit de greep van de Egyptische verdrukker en Zijn beloften aan Abraham waar te maken, verandert Hij water in bloed, en om zijn volk in woestijn in het leven te houden, om Zijn belofte waar te maken (‘Ik zal U brengen naar een land vloeiend van melk en honing’), verandert Hij een Rots in een waterbron (Ps.114:8 ) en de dagelijkse dauw in broodmeel (manna).

De God der Hebreeën is ‘echád: één, eerst

Dat Israëls God ‘echad is betekent tenslotte ook dat Hij de Eerste is: Hij is nummer Eén. Het initiatief ligt altijd bij Hem. Niet wij beginnen, maar Hij begint. Hij is begonnen met de schepping, maar Hij nam ook het initiatief tot onze bevrijding: Hij riep Abhram uit Ur en Israël uit Egypte, Hij riep ons tot geloof: niet wij hebben Hem uitgekozen, maar Hij heeft ons uitverkoren. Hij nam ook het initiatief tot de radicale vernieuwing van ons leven en samenleven: Hij heeft de Shabbat geheiligd, Hij heeft bij de Sinai Zich voor altijd en eeuwig verbonden met Zijn volk, Hij heeft hen geheiligd tot een Godsvolk. Hij was en is altijd de Eerste! Hem zij alle eer!

De God der Hebreeën is zoals Hij heet: JHWH, Hij geschiedt Altijd en Alom

De God der Hebreeën heeft zich bekend gemaakt, heeft Zijn Wezen onthuld, in Zijn Naam: ‘Ehjehasher ’Ehjeh (Ex.3:14). Hij maakte Zich op deze wijze bekend, toen Mozes vroeg wat hij moest zeggen als de verdrukte kinderen Israëls hem zouden vragen: wie heeft u gestuurd om ons te bevrijden! Antwoord: ‘Aldus zult gij de kinderen Israëls zeggen: ‘Ehjeh (Ik ben Aanwezig) heeft mij tot u gezonden’. Israëls God heeft Zijn Naam, Zijn Wezen (Zijn Hart, Zijn diepste Innerlijk) onthuld in een vorm van het werkwoord hajah: gebeuren, geschieden, aanwezig zijn. Wie is Hij? Hij is de Ene, de Unieke Die daadwerkelijk aanwezig is hier en nu, Die alom en altijd gebeurt, Die de schepping en de geschiedenis voort stuwt naar Zijn bestemming. Hij lijkt niet op een heidense godheid die er ergens ‘is’, hoog, ver weg, zelfgenoegzaam opgesloten in zichzelf, onbereikbaar voor kleine mensenkinderen in hun nood en wanhoop. Maar Hij is de God Die gebeurt, Die ‘geboort’, Die naar buiten treedt, Die uittreedt uit Zichzelf, Die neerdaalt, Zich liefdevol neerbuigt, Die met ons is, Immanuël, Die Zich met ons vereenzelvigt in onze schuld en nood, tot in onze dood toe. Hij is letterlijk de geschiedende God, Die in alles wat in de schepping en in het leven van mensen en volken geschiedt, aanwezig is, erbij betrokken is, ieder uur, ieder seconde en op elke plek, Altijd en alom. Hij is er scheppend bij betrokken of oordelend, maar vooral bevrijdend en helend1.

1 Hoe is Hij erbij, hoe geschiedt Hij, hoe beweegt Hij Zich in de stroom van de tijd? Hij is aanwezig, of beter ‘in-wezig’ in de stroom van de tijd als een vis verborgen onder het wateroppervlak, die slechts zo en dan ‘kringen’ maakt aan de oppervlakte of soms even voor ons oog tevoorschijn springt: Zie hier is Uw God! Zie Ik ben er ! (Jes.52:6; 65:1). Deze Inwezigheid van Israëls God in alles wat gebeurt, geeft aan alle gebeurtenissen een teken-karakter. Wat voor de schepping geldt – ‘t is alles een gelijkenis van meer dan aards geheimenis’ (Jan Wit, Liedboek 479:3) – geldt ook voor de geschiedenis: alles spreekt van Hem. In het bijzonder geldt dit van de Bijbelse geschiedenissen: het zijn gewone gebeurtenissen (Uittocht, Doortocht, Intocht) maar het zijn ook ‘gelijkenissen’, die spreken van Hem Die gezegd heeft: ‘Ik ben met u’, Immanuël, Ik Ben Die ik Ben, ‘EhjehasherEhjeh.

Het ‘kerngebeuren’ van de God der Hebreeën is bevrijden

Het meest kenmerkende van de God der Hebreeën is Zijn bevrijdend handelen: de werkwoorden hajah (geschieden, waarvan de naam: JHWH1) en jasha` (bevrijden, waarvan de naam Jehoshua`) zijn feitelijke synoniemen. Heel de Hebreeuwse Bijbel is onder dit ene thema te vatten: ‘Elohénu hoshia`, moshia`, jehoshia` (onze God heeft bevrijd, bevrijdt , zal bevrijden). Hij bevrijdt de schepping uit de chaos, Hij bevrijdt Noach met zijn gezin uit de zondvloed, Hij bevrijdt Abhram en Saraj uit een multireligieuze, verwarrende (‘babylonische’) cultuur, Hij bevrijdt de kinderen Israëls uit de tirannie van Egypte, Hij bevrijdt bij de Sinai Zijn volk uit het krachtenveld van de satanische schuldeiser: Hij vergeeft hun zonden, neemt ze op Zich en draagt ze weg, zoals gesymboliseerd in het ritueel met het offerlam op Jom Kipur2.

1 De Vierletterige Naam JHWH is te zien als een samenvatting van de drie werkwoordsvormen, die gevormd worden met de letters Jod, Hé’ en Waw:  h y h (Hájáh : Hij is geschied, Hij was Aanwezig), h y, h. yi (JihjeH : Hij zal geschieden, Hij zal er zijn) en  h w, hoó (HoWeh: Hij is geschiedende, Hij is Aanwezig). JHWH is als zodanig een eerbiedsuitdrukking, een eerbiedige weergave van de volledige zelfopenbaring van Israëls God: h y, h. yi  a W h w. h w, ho   a W h w. ó h y”” h” a W h = Hij Die erbij was, Die erbij is en Die erbij zal zijn = Hij Die gisteren en heden Dezelfde is en tot in eeuwigheid (Hebr.13:8). Over de eerbiedsaanduidingen van Israëls God, Een eerbiedige weergave van de NAAM, in directe samenhang met het Ehjehasher ‘Ehjeh (Ex.3:14) is ook: ‘JH (Ik BEN), waarbij het accentteken doelt op de Aleph van  h y, h. a,(Éhjeh).

2 Het is veelzeggend dat dit bevrijdingsritueel beschreven staat in het hart van de Torah, precies in midden van het middelste boek, dat in zijn geheel handelt over het herstel en het onderhouden van de relatie met God der Hebreeën (Lev. 16:21).

De God der Hebreeën is één en al Woord

De God der Hebreeën is Woord, Levend Woord, Woord en Geest inéén, Doorademd Woord. Anders gezegd: Israëls God is een ‘WoordWezen’, de ‘grondstof’ van Zijn Wezen is Woord, Zijn gestalte is Stem (Deut.4:12). Hij is geheel en al opgebouwd uit Woorden: Zijn ogen1, Zijn oren, Zijn handen, Zijn machtige armen. Eén een al Woord is Hij, Levend Woord. Ook al Zijn Werken, alle scheppingsverschijnselen zijn in wezen woorden. Of beter nog: ant-woorden, weerklanken op Zijn scheppende Stem.

1 Dat Israëls God ogen heeft die ons kunnen zien in al onze ellende en oren om naar ons te luisteren, voeten om naar ons toe te gaan en handen om ons op te richten, is geen mensvormige wijze van spreken, zoals wij vaak stellen. Niet onze ogen zijn de echte, maar God ogen! Immers Hij schiep ons naar Zijn beeld: onze ogen zijn een afdruk van Zijn ogen en daarom kunnen ook wij oog hebben voor de ellendigen en handen en voeten om hen te helpen (zie ook Studietafel ALEPH – De zeven hoofdwoorden, onder hoofdwoord Lebh).

De God der Hebreeën hult Zich in woorden

Hij Die het Woord Zelf is hult Zich ook in woorden: de Heilige Schrift is Zijn ‘gewaad’, de Bijbel is de ‘bekleding’ waarin Hij Zelf op ons toekomt, een kleed van Woorden. De Hebreeuwse woordenschat is niet groot – er zijn nauwelijks 8800 Hebreeuwse woordstammen – maar deze schat is van een oneindig gewicht: elk van die duizenden woorden is een weerklank van het Woord Zelf. Elk Bijbelwoord is direct of indirect, positief of negatief betrokken op de Werken van Israëls God in schepping en geschiedenis.

De Bijbel is Zijn gewaad, de schepping Zijn opperkleed

Als de Bijbel Gods gewaad is een gewaad van Woorden, is de schepping Zijn opperkleed: Hij hult Zich in het licht (licht is Zijn eerste scheppingswoord, Gen. 1:3) als in een mantel (Ps.104:2). Israëls God laat Zich horen in de tekentaal van heel de schepping: bomen, bloemen, dieren, alle scheppingsverschijnselen zijn als hiëroglyfen, waarin Gods majesteit, Zijn eeuwige kracht en Goddelijkheid zich laat ontdekken, laat ontcijferen (Rom.1:20). Maar het meest direct en het allerhelderst laat de God der Hebreeën van Zich horen in de woorden van de Heilige Schrift.

Taal is geen menselijke uitvinding. Hebreeuws is de ‘moedertaal der volken’: volgens een wetenschappelijke studie hebben alle talen in principe Hebreeuwse wortels of wortel-snippers.

1 comment on “De God der Hebreeën is ‘echad: uniek”


  1. Pieter Roubos says:

    Beste Joop,

    Ik vind het erg mooi wat je allemaal schrijft… En ik vind het idee dat God door, gedienste geesten, de dingen in de natuur bijvoorbeeld laat gebeuren, heel gaaf.. Ik vind de gedachte dat God zo betrokken is, en het allemaal niet zomaar vanzelfsprekende natuurwetten zijn, erg mooi, maar waar haal jij vandaan dat het gedienstige geesten zijn die dat doen…?

    En je schrijft over emet de betrouwbaarheid van God… Die betrouwbaarheid is toch juist relationeel, en niet wetenschappelijk?.Want je hebt het over een steen die valt en zo, denk jij dat dat letterlijk door God zo bepaald word, of dat God die steen iedere keer weer met de zelfde snelheid laat vallen?

    Ik vind het enorm interessante gedachten hoor..

    Ik heb genoten van dit stuk tekst dat God zo uniek en éénig is, prachtig..

    Bedankt,

    Pieter Roubos

Laat een commentaar achter

Zoeken

Column

Machteloze opofferende liefde

Het is Goede Vrijdag, Jezus sterft aan een kruis. Maar waarom? Verhalenverteller en missionair Matthijs Vlaardingerbroek wist precies hoe het zat, totdat een Schotse vreemdeling hem aansprak in een museum. Het is een winterse dag in Glasgow, de stad waar mijn dochter studeert, als ik eindelijk de kans krijgt om het wereldberoemde schilderij “De Christus […]

391573 bezoekers sinds 07-06-2010