Crisis

28-05-2010 door Huib Neven

“Wij leven in een bezeten wereld. En wij weten het.”

Zo begint de historicus J. Huizinga zijn boek “In de schaduw van morgen”. Het boek verscheen in 1935 en het stond op onze literatuurlijst van het vak culturele en maatschappelijke vorming (cuma). De openingszinnen zijn me altijd bijgebleven. Vaak op de achtergrond, maar regelmatig kwamen ze boven drijven, vooral op momenten dat we geconfronteerd werden met ellende op aarde. Nu de financiële wereld op haar grondvesten schudt, dringen de zinnen zich weer op en heb ik het boek weer uit de kast gehaald. Met verbazing las ik de tweede alinea: “Alom de twijfel aan de hechtheid van het maatschappelijk bestel, waarin wij leven, een vage angst voor de naaste toekomst, gevoelens van daling en ondergang der beschaving.(…) De feiten overstelpen ons.” Het boek kan zo weer herdrukt worden.

Er is niets nieuws onder de zon. Dezelfde zon die ons elke dag inpepert dat na elke opgang een ondergang volgt. We hadden het kunnen weten! Het is de mensheid niet gegeven blijvend een heilstaat op aarde te vestigen.

Ik heb geen verstand van koersen en effecten. Ook niet van geld, zegt mijn dierbare echtgenote. Verwacht dus van mij geen analyse van de kredietcrisis. Wel meen ik te mogen constateren dat aan de ondergang van een beschaving altijd de hunkering naar geld en macht ten grondslag ligt. Vroeg of laat slaat de hebzucht en de expansiedrift toe. Nu zijn het de bankbonzen in Amerika die zich verrijken door gebakken-luchthypotheken te verstrekken aan goedgelovige burgers, die hun have en goed in grijpgrage handen hebben gelegd. Hypotheken worden verkocht, nota bene met de wetenschap dat de klanten die niet kunnen betalen. Zover gaat de gewetenloosheid. De bank als gokhal. De gevolgen zijn enorm. Banken vallen als dominostenen. Miljarden verdampen en gaan in rook op. Het geld laat zijn ware gezicht zien: waardeloos. Overheden proberen met astronomische bedragen (waar komen die toch vandaan?) en sussende woorden de zaak te bezweren: wees maar niet bang, wij kunnen een stootje hebben. Ja, wij wel misschien, maar verderop in de wereld was al een voedselcrisis aan de gang en je kunt erop rekenen dat als wij wat kalmer aan moeten doen, de menslievendheid en hulpvaardigheid navenant afnemen.  Zo waart de crisis als een besmettelijke ziekte de wereld rond en het ziet er naar uit dat geen land en geen mens er zonder kleerscheuren vanaf komt.

Een te somber beeld? Herman Wijffels – u weet wel die van kabinetsformatie en wereldbank – zei dat we de grens van wat de aarde kan dragen hebben bereikt. Dat lijkt me een realistische constatering. Energiebronnen zijn uitgeput, straks is er te weinig eten voor iedereen, het milieu is opgebruikt… Over rentmeesterschap gesproken!

Sommigen vinden de crisis heilzaam. Die dwingt ons namelijk een nieuwe samenleving op te bouwen, een maatschappij gegrondvest op vertrouwen en medemenselijkheid, waarin de hebberigheid geen kans meer krijgt. Maar hoe dat moet, weet niemand. Het is de vraag die de eeuwen door gesteld is steeds als een beschaving ten onder ging. En altijd als men dacht het antwoord gevonden te hebben, volgde toch weer de crisis. Opgaan, blinken en verzinken. Grote geesten staan aan de wieg van nieuwe beschavingen, kwade geesten leiden die na verloop van tijd naar de ondergang uit zucht naar macht en bezit. Want zo zitten wij mensen volgens de psalmist in elkaar: groots aan de ene kant, maar miezerig en hebzuchtig aan de andere kant. Zou het ons daarom niet lukken het paradijs op aarde te vestigen? We leven in een bezeten wereld. Is deze eeuwige wederkeer van opgang en neergang ons onontkoombaar lot?

Er is een ander verhaal voor wie het horen wil. Een verhaal over een samenleving van recht en rechtvaardigheid, waar de Mammon geen voet aan de grond krijgt. Een vreemde grondwet heeft dat rijk, met regels als: “Laat jullie ja ja zijn, en jullie nee nee.” En: Als iemand je onderkleed van je wil afnemen, sta hem dan ook je bovenkleed af.”

Maar wie wil nou van zo’n samenleving deel uitmaken?  Zo’n rijk is toch niet van deze wereld!

Commentaren zijn gesloten.

Zoeken

Column

Machteloze opofferende liefde

Het is Goede Vrijdag, Jezus sterft aan een kruis. Maar waarom? Verhalenverteller en missionair Matthijs Vlaardingerbroek wist precies hoe het zat, totdat een Schotse vreemdeling hem aansprak in een museum. Het is een winterse dag in Glasgow, de stad waar mijn dochter studeert, als ik eindelijk de kans krijgt om het wereldberoemde schilderij “De Christus […]

397297 bezoekers sinds 07-06-2010