Bijbel in gewone taal

03-09-2014 door Huib Neven

Mijn vader las aan tafel de Bijbel van kaft tot kaft. Niet in één keer natuurlijk. Hoewel zijn leessnelheid boven het gemiddelde lag, zal het toch al gauw een paar jaar geduurd hebben voordat hij Openbaringen 22 bereikt had. Ik vermoed trouwens dat hij met de geslachtsregisters wel wat gesmokkeld heeft. En misschien ook wel met bepaalde fragmenten die hij voor onze onschuldige kinderoren ongeschikt achtte. In ieder geval werden we dagelijks ondergedompeld in de statige taal van de Statenvertaling. Vreemde namen, wonderbaarlijke verhalen, duistere poëzie, geheimnisvolle verhandelingen… ze trokken door ons kinderleven, als een karavaan door de woestijn. De woorden en zinswendingen gingen niet in de koude kleren zitten, maar kropen wel onder de huid, om er nooit meer te verdwijnen. Ach ja, die oude, monumentale  taal van de Statenvertaling… niet alleen heeft die onze Nederlandse taal ingrijpend en blijvend beïnvloed, maar die tale Kanaäns is bij mij postnataal in de genen gekropen. Een wonderlijk proces is dat, want als kind begreep ik, afgezien van de verhalen, de helft niet van wat mijn vader voorlas. Maar misschien hoef je niet altijd alles te begrijpen om erdoor geraakt te worden. “Poëzie deelt zich mee voordat het begrepen wordt,” schreef  de dichter T.S. Eliot.

Weet u trouwens hoeveel verschillende woorden die Statenvertalers hebben gebruikt? Daar is makkelijk achter te komen, omdat al die oude Bijbelvertalingen een paar jaar geleden zijn gedigitaliseerd. Het zijn er ruim 20.000. De vertalers van de ‘Nieuwe Bijbelvertaling’ (NBV) hadden aan de helft genoeg om het verhaal te kunnen vertellen: zo’n 11.000 verschillende woorden. In oktober komt de nieuwste Bijbelvertaling uit. De ‘Bijbel in Gewone Taal’ heet die. En omdat we tegenwoordig in afkortingen communiceren spreken we nu al over  de BGT. En wat denkt u? Inderdaad, het kan nog minder. Met 3800 verschillende woorden is het de vertalers gelukt de Bijbelboeken te herschrijven. Als dit zo doorgaat hebben we na twee volgende  vertalingen geen woorden meer nodig.

Wat zit hierachter?  Ik denk, kort door de bocht gezegd, dat de vroegere Bijbelvertalers de tekst en alleen de tekst voor ogen hadden. De lezer mocht er zich in vastbijten. We zijn nu in een tijdsbestek beland waarin de lezer centraal staat. Als die het niet snapt is het niet goed geschreven en moet de tekst worden aangepast. Zoals de titel van de nieuwe Bijbelvertaling zegt, gaat het om 3800 ‘gewone’ woorden. Dat is ongeveer de basiswoordenschat van kinderen uit groep 4. Daar moeten we binnen blijven, anders wordt het te moeilijk. Het gevolg is dat de taal gereduceerd wordt tot wat we ‘gewoon’ noemen. Woorden die niet in ons sms-systeem voorkomen worden geschrapt. Het welluidende woord ‘rechtschapen’ wordt vervangen door het vlakke woord ‘goed’. Het fel klinkende ‘razernij’ moet wijken voor een afgezwakt ‘heel boos’.  (Ik put uit de speciale editie over de ‘Bijbel in Gewone Taal’ van het NBG). Ik ben bang dat een warmbloedig woord als ‘barmhartig’ en een lichtvoetig woord als ‘goedertieren’ het ook niet redden in de strijd om de lezer. Of waren die in de vorige Bijbelvertaling al gesneuveld? Ik weet het wel, hier is een man op leeftijd aan het woord met een nostalgische hang naar het verleden. Iemand die beducht is voor taalverarming en nivellering in het algemeen. Iemand die vindt dat de lezer of hoorder zijn tanden best eens stuk mag bijten op een moeilijk woord of een diepe gedachte. Iemand die, kortom, een beetje bang is dat het ‘gewone’ en ‘het alledaagse’ tot norm worden verheven, ook in de kerk. Maar kom, ik ben realistisch genoeg om te zien dat de kerk geen vreemde taal kan blijven spreken als zij de mensen van nu wil bereiken. Het is daarom prijzenswaard dat het NBG een Bijbelvertaling uitbrengt die aan duidelijkheid en  begrijpelijkheid niets te wensen overlaat. Ook met gewone woorden kan je veel zeggen. Dat is de grote verdienste van de vertalers van de ‘Bijbel in Gewone Taal’.

Ik ga hem zeker aanschaffen.

 

 

 

1 comment on “Bijbel in gewone taal”

  1. Beste Huib Neven,

    Een mooi stukje dat goed aansluit op wat ik zojuist heb geschreven over de BGT: http://demeningvanevert.blogspot.nl/2014/10/de-bijbel-in-gewone-taal.html.
    Alleen de conclusie deel ik niet; ik ben dan ook niet van plan de uitgave aan te schaffen.

    Groet,
    Evert

Laat een commentaar achter

Zoeken

Column

Pinksteren

Pinksterfeest De dag begint zoals alle gewone dagen. Het dorp komt langzaam op gang. Mensen ontwaken en gaan op weg of blijven thuis, net waar het leven hen roept. Het belooft een mooie dag te worden. De zon krijgt alle ruimte. Een blauwe lucht, hier en daar wat wolkjes, maar verder is de hemel open. […]

526946 bezoekers sinds 07-06-2010