Bach en de kerk

20-04-2011 door Huib Neven

De 40-dagentijd en Pasen liggen achter ons. De kerken in Krimpen en daarbuiten hebben met veel toewijding en in alle toonaarden het verhaal van kruis en opstanding voor het voetlicht gebracht. Hier, bij Passie en Pasen ligt het hart van de christenheid. Als de kerk deze noties verwaarloost, houdt zij op kerk te zijn.

Het getuigt van Bachs grootheid dat zoveel mensen, gelovigen en ongelovigen, gegrepen worden door het lijdensverhaal zoals hij dat in de Mattheüs Passion tot klinken heeft gebracht. Direct al in het openingskoor worden we meegenomen de kruisberg op. De onrustig bewegende muziek van de orkestinleiding, voert ons strompelend en struikelend mee omhoog.  Na deze moeizame klimtocht valt het koor in en roept ons op mee te helpen klagen en uit te zien naar de bruidegom. “Kommt, ihr Töchter, helft mit klagen…” Maar de mensen dolen in verwarring rond en weten niet waar ze het zoeken moeten. Wie? Hoe? Wat? Waarheen? Wat gebeurt er toch allemaal? Dan ineens, als een zonnestraal door de duistere wolken, klinkt hoog en helder het antwoord: “O Lamm Gottes unschuldig…All Sünd hast du getragen…” In de Mattheüs Passion verwoorden de koralen de vaste geloofsovertuiging van de gemeente, van de bruid. Ook in dit koraal. De gemeente weet wat er gebeurt: een onschuldige draagt de schuld van de wereld. En de gelovige gemeente weet ook wààr de schuld ligt. Als de leerlingen vertwijfeld vragen: “Herr, bin ich’s?”, zingt het koraal, dus de gemeente: “Ich bin’s, ich sollte büssen…” Zij weet echter ook dat het goed komt. Het magistrale majeure slotakkoord van het openingskoor werpt het licht vooruit op Pasen. Al voordat het eigenlijke verhaal op gang komt, is duidelijk dat de gemeente haar plaats en haar Heer kent. Over kerk- en gemeente-zijn gesproken…

Hoe zit dat met de kerk van de 21e eeuw in Nederland?

Ik  las in de krant dat de Commissie van Bijzondere Zorg – de werkgroep die de scherven van de scheiding van PKN en HHK (Hersteld Hervormde Kerk) bij elkaar moest vegen –  haar werk heeft afgerond. De voorzitter van de commissie, ds. Wisgerhof, vertelt dat hij in de afgelopen zeven jaar 40.000 kilometer heeft afgelegd. Wat een rampentocht moet dat geweest zijn! Van de ene gemeente naar de andere, niet om naar het koraal “Ich bin’s, ich sollte büssen” te luisteren, maar om te vernemen dat men recht heeft op het geld en de bezittingen. Een van de predikanten van de HHK voelde regelmatig de woede in zich opwellen. Niet omdat de waarheid in het geding was, maar omdat zijn kerkgebouw en zijn pastorie naar de PKN gingen. “Er komt dan makkelijk wat vleselijks bij kijken,” zegt de dominee, geheel in stijl en met veel zelfkennis. En de synodevoorzitter van de Hersteld Hervormde Kerk vindt weliswaar dat er hen geestelijk onrecht is aangedaan, “maar aan de andere kant hebben wij wèl miljoenen aan geld en goederen van de PKN meegekregen en dat stemt goed.” En alsof hij aanvoelt dat dit toch wel erg materialistisch klinkt, voegt hij er wijzend naar de hemel aan toe: “Ach, waarover praten we eigenlijk? Over gebouwen van de PKN of gebouwen van ons? Kunnen we niet beter zeggen dat alles van Hem is.” Jaja.

Natuurlijk vinden de verschillende partijen ook dat ze de waarheid aan hun kant, of zelfs in pacht hebben. “Wìj zijn de geestelijke voortzetting van de hervormde kerk,” zegt een herstelde, niet beseffend dat iedere keer als kerken scheuren, de waarheid ook aan flarden gescheurd wordt, tot er niets dan onheilige snippers overblijven. Petrus was niet de laatste die Christus verloochende. “Und alsbald krähete der Hahn,” zingt de Evangelist in de Mattheus Passion en met iedere noot slaat de verbijstering harder toe. Daarna probeert de viool het onzegbare leed weg te strijken en de huilt de alt om vergeving: “Erbarme dich, mein Gott…”

Maar de kerk heeft liever geld en bezittingen dan ontferming. Het gaat om 40 miljoen euro. Eén gemeente krijgt daarvan 10 miljoen. Zelfs Judas werpt het geld verre van zich en zingt in een aangrijpende aria: “Gebt mir meinen Jesum wieder..” Zou de kerk dan werkelijk meer waarde aan haar bezittingen hechten dan aan haar Heer?

Er zijn mensen die de kerk voor gezien houden en hun heil zoeken bij de cantates en passionen van Bach. Ik zal die stap niet zo gauw zetten, maar als ik zulke ”onkerkelijke” verhalen lees, begrijp ik het wel.

Laat een commentaar achter

Zoeken

Column

Machteloze opofferende liefde

Het is Goede Vrijdag, Jezus sterft aan een kruis. Maar waarom? Verhalenverteller en missionair Matthijs Vlaardingerbroek wist precies hoe het zat, totdat een Schotse vreemdeling hem aansprak in een museum. Het is een winterse dag in Glasgow, de stad waar mijn dochter studeert, als ik eindelijk de kans krijgt om het wereldberoemde schilderij “De Christus […]

397297 bezoekers sinds 07-06-2010